Hoe oud is je fles cognac

De vraag ‘hoe oud is deze fles cognac’ wordt met enige regelmaat gesteld. Een legitieme vraag want de prijzen voor oude cognacs rijzen de pan uit. Maar vaak toch nog niet zo eenvoudig te beantwoorden. Op de fles zelf zijn vaak veel aanwijzingen te vinden en er zijn ook nog wel andere tips en trucs, maar wees voorzichtig. Het is geen exacte wetenschap. Enkele voorbeelden: in de US was het tussen 1935 en 1964 verplicht om op een fles de zinsnede ‘Federal law forbids the reuse of this bottle’ te vermelden, maar ook na 1964 kwamen nog met enige regelmaat flessen op de markt met deze zin in reliëf op het glas van de fles. En in 1979 schakelden de Amerikanen over van hun US Customary system (pints, quarts en fluid ounces) naar het metrisch stelsel, maar pas na 1981 voldeden de meeste etiketten daaraan. Dus er was een overgangsperiode van twee jaar waarin soms al metrische maten werden vermeld, soms nog de oude maten en soms beide maten naast elkaar op het etiket. Maar toch zag je nog jaren later nieuwe flessen verschijnen met beide maateenheden vermeld!

Richtlijnen

1. Voor de hand liggende informatie
2. Achterhaal wanneer een nieuwe soort werd geïntroduceerd of een nieuw uiterlijk kenmerk
3. Informatie op de bodem van de fles
4. Accijnsgegevens (metalen medaillons, papieren belastingzegels)
5. Federal law sentence (US, 1935-1964)
6. Tidyman symbool (1969)
7. Estimated sign of e-teken (1976)
8. UPC code (late 1970s)
9. Inhoud in US customary units, UK imperial units of volgens het metrisch stelsel (1979-1981)
10. Standard drinks
11. Cotisation symbool (1984-2000)
12. Governmental warning (1989)
13. Green point symbool (1990s)
14. Recycling symbool (1994)
15. Zwangerschaps-symbool (2006)

1. Het voor de hand liggende

Het hoeft natuurlijk niet altijd zo ingewikkeld te zijn. Wanneer een fles op de markt wordt gebracht ter ere van een bijzondere gebeurtenis, dan zal die datum zeker op de fles staan vermeld en dat is natuurlijk ook het jaar waarin de fles werd geproduceerd. Er zijn voorbeelden te over: de Silver Jubilee of the Queen (Martell fles uit 1977), de Battle of Freedland (Napoleontische oorlog in 1807, op een ‘drum’ van porcelein van Camus ), De verkiezing van President Obama als de 44ste president (Hennesy fles uit 2009).

Ook hier is een waarschuwing op zijn plaats: sommige flessen hadden zo’n succes dat ze gedurende een wat langere tijd werden gemaakt. Zoals de flessen in boekvorm met Napoleon er op afgebeeld die oorspronkelijk in 1969 werden gemaakt ter ere van zijn tweehonderdste verjaardag. Hiervan zijn grote hoeveelheden geproduceerd, in verschillende kleuren, met Napoleon staand afgebeeld of alleen zijn borstbeeld, en door verschillende porseleinfabrieken gemaakt. (het is natuurlijk niet voorstelbaar dat Camus meermalen in één jaar van porseleinfabrikant zou wisselen).

Soms hebben flessen ook aanvullende informatie op een kaartje dat om de nek van een fles hangt, zoals bijvoorbeeld sommige Martell flessen (Cordon Argent, Extra en andere, ook sommige Cordon Bleu flessen).

2. De datum dat een nieuwe soort werd geïntroduceerd of een nieuw uiterlijk kenmerk

Als je de datum weet te achterhalen dat een nieuwe fles werd uitgebracht, dan ben je al een heel eind. Vaak is deze datum in het geheel niet meer bekend, zelfs de fabrikanten weten dat soms niet meer, maar regelmatig is nuttige informatie op het internet te vinden.
Zo weten we bijvoorbeeld dat Rémy Martin zijn beroemde Louis XIII fles voor het eerst in 1874 heeft gemaakt. We weten ook dat de eerste door Baccarat vervaardigde Louis XIII flessen rond 1900 zijn gemaakt. De flessen met een witte capsule zijn tot 1981 gemaakt en die met een goudkleurige capsule vanaf 1979 (twee jaar overlap dus).

Four Louis XIII bottles of Rémy Martin: first two are white tops with different labels, last two are gold tops with different necks (see embossed letters on third bottle's neck)

Op mijn pagina’s met flessen catalogi heb ik zoveel verschillende flessen verzameld als ik kon vinden en deze zo goed mogelijk in logische volgorde geplaatst. Wanneer de datum van een fles vermeld was of wanneer ik die gewoon wist, dan heb ik die er bij vermeld. Dus je kunt kijken of je jouw fles in de catalogus kunt terugvinden.

Behalve kenmerken op of van een fles waren er ook andere veranderingen. Zo is de vorm, kleur en tekst op de doos waarin een fles werd verkocht een belangrijke indicator voor de periode waarin hij werd gemaakt.

Sommige merken brengen jaarlijks een zogenaamde ‘limited edition’ uit. Zoals de Hennessy VS, VSOP en XO limited editions of de Rémy Martin Cannes festival edities. De jaren waarin die flessen zijn uitgekomen zijn goed bekend bij de verzamelaars.

Some of Hennessy's VSOP limited editions: 2011-2012-2013-2014-2015  Rémy Martin, Cannes filmfestival 2014-2015-2016-2017

Voor één en dezelfde kwaliteit zijn soms heel verschillende flesvormen gebruikt of totaal verschillende etiketten. Kijk bijvoorbeeld eens naar deze VSOP flessen van Bisquit.

Evolution of Bisquit VSOP-bottles through the decennia

Een kenmerk die vaak uitkomst brengt om een Cordon Bleu van Martell te dateren is het type capsule dat is gebruikt (naast nog een hele reeks andere kenmerken overigens).

Spring cap, crimped foil cap, corked cap, different corked cap

3. Informatie op de bodem van de fles

Op de bodem van de fles staat soms ook heel nuttige informatie. Regelmatig staat de naam van de glasfabriek vermeld. Wanneer op een Louis XIII fles op de bodem Saint Louis staat, dan weet je dat de fles is gemaakt bij Saint Louis cristalleries en van na 1969 is.

Louis XIII bottle made by Saint Louis; volume stated too.
De inhoud staat ook met enige regelmaat onderop. Als de inhoud niet op etiket voorop staat of bij de informatie achter op de fles, vergeet dan niet om even onderop te kijken.
Vaak staan serienummers op de bodem die met een specifiek jaar overeen komen. Dan moet je wel de code weten, maar het kan als een laatste hulpmiddel dienen. De assistentie van de fabrikant is dan wel meestal noodzakelijk.
Ook staat de datum van de fles wel eens op de onderkant. Maar hier is weer een waarschuwing op zijn plaats. Een getal van twee cijfers is lang niet altijd een jaartal. Dit wordt vaak verkeerd geïnterpreteerd. Maar wanneer een getal uit vier cijfers bestaat en met 19 of met 20 begint, dan is de kans erg groot dat het de datum van fabricage van de fles is. Maar niet noodzakelijkerwijs!

4. Accijnsinformatie

In een aantal landen werden of worden nog steeds langwerpige papieren zegels of kleine ronde metalen zegels gebruikt die kenmerkend zijn voor een bepaalde periode.

Italië:

Van 1930 tot 1959 werden kleine ronde metalen zegels gebruikt die met een touw om de nek waren bevestigd:

 

Achtereenvolgens waren dit:

  • Zegel van Fascistisch Italië, gebruikt van 27-11-1933 t/m 31-5-1944. Wapen van Savoy (Sabaudo) met erboven een kroon en opzij twee fasci.
  • Zegel van het Koninkrijk, gebruikt van 1-6-1944 t/m 30-12-1947. Wapen van Savoy (Sabaudo) met erboven een kroon. De beide fasci zijn verdwenen en daarvoor in de plaats zijn twee pezen gekomen. Er omheen een koninklijke mantel.
  • Hoofdzegel, gebruikt van 31-12-1947 t/m 29-4-1949. Met de komst van de Republiek werd een vrouwenhoofd geïntroduceerd.
  • Zegel met ster, gebruikt van 30-4-1949 t/m 15-6-1959. Vijfpuntige ster.

Een klein probleem is dat deze laatste zegel tot ver in de zestiger jaren gebruikt werd, omdat het was toegestaan om de oude voorraden eerst op te maken.

Vanaf 1959 gingen Italië definitief over op papieren zegels, maar papieren zegels werden ook al ver vóór 1959 gebruikt. Het is bijzonder lastig om betrouwbare informatie te krijgen over de juiste periodes dat deze zegels werden gebruikt. Op websites van whisky-liefhebbers is enige informatie terug te vinden. Hoewel deze zegels gebruikt werden voor distillaten op basis van granen en niet van wijn, mag men aannemen dat er veel overeenkomsten zijn geweest tussen beide soorten zegels. Op de whisky-zegels staat ‘Aquavite di cereali’. Op die van cognac: ‘Aquavite di vino’ of ‘Distillato di vino’. De gehele tekst luidt: ‘Imposta fabricazione, distillato di vini, contrassegno di stato’. Dus aan het ene uiteinde een ster en aan de andere zijde van de tekst, dwars geprint, ‘piu di tre anni’ of ‘distillato di vino invecchiato piu di tre anni’ (distillaat op basis van wijn, meer dan drie jaar gerijpt).

Een oud zegel met het Savoy wapenschild uit de 1940s:

  • Van 1952-1971 werden roze papieren zegels met drie sterren (één in het midden en één aan elk uiteinde) gebruikt. De inhoud werd vermeld als een breuk (da litri 3/4 bijvoorbeeld):

Op een Martell fles uit de 60-er jaren  Op een Courvoisier uit de 1950s

  • Van 1971-1976: roze papieren zegels met twee sterren (één in het midden en één aan één uiteinde) en ‘da litri 3/4’ vermeld. Deze heb ik echter nooit op een cognacfles gezien, alleen op whiskyflessen:

 

  • Van 1977-1991: roze papieren zegels met twee sterren en ‘Litri 0,750’ vermeld. Ook hiervan alleen een voorbeeld voor whisky:

  • 1991-2005: half roze en half groen en ‘Litri 0,700’ vermeld, ook alleen een voorbeeld voor whisky:

  • Maar op cognac-flessen zien we vooral zegels in rozerood met maar één ster. Deze dateren volgens mij van de zeventiger en tachtiger jaren. Daar wordt niet over geschreven op de whisky-sites:

Voorbeeld op een karaf van Rémy Martin

Op een Delamain fles uit de late jaren 70.

Waarschuwing: het komt nogal eens voor dat op een zegel Litri 0,750 staat, maar dat op de fles 700ml staat. In Italië werden zegels die nog op voorraad waren gewoon nog gebruikt totdat ze op waren… Tja.

  • Vanaf 2005: groene zegels en drie letters  en 0,70L vermeld. Hierop staat ‘accise alcole etilico, bevande alcoliche’.

Op een Drouet fles

US:

Nadat de drooglegging in 1933 was geëindigd begon men in de US met rode papieren zegels. Deze zijn tot 1985 in gebruik geweest.

Vanaf 1934-1944 stonden de teksten: ‘US Internal Revenu’, ‘Tax Paid’, ‘Distilled spirits’ vermeld met informatie over de inhoud aan beide uiteindes.
Van 1944-1960 stond ‘series 111’ gedrukt aan de zijkanten van de poten van de adelaar.
Van 1961-1977 (1983?) veranderde dit in ‘series 112’.

With 1 quart stated on both ends (1934-1944)

with series 112 stated (1961-1977)

Van 1977-1982 was de tekst linksboven gewijzigd in ‘Bureau ATF’ en stond er geen informatie over de inhoud meer op de uiteindes.
Van 1982-1985 was de tekst ‘Tax paid’ vervangen door ‘Distilled’ en de tekst “Distilled Spirits’ door ‘Spirits’.
Na 1985 werden er geen papieren zegels meer gebruikt in de US.

5. The Federal Law sentence

In 1935 werd in de US een decreet uitgevaardigd dat de navolgende tekst geplaatst moest worden op elke fles waar alcohol in zat: “Federal law forbids the reuse of this bottle”. Deze zin werd bijna altijd in reliëf op het glas van de fles gezet, maar hij kón ook op het etiket geplaatst worden.


Dit decreet werd in 1964 opgeheven. Dus een fles zonder deze tekst waarvan bekend is dat hij niet van vóór 1935 is, is zeer waarschijnlijk van na 1964. Maar sommige mensen hebben toch flessen aangetroffen van ná 1964 waar deze tekst nog op voor kwam, tot 1970 aan toe. Zoals gezegd: het is geen exacte wetenschap.

6. Het tidyman symbool

Het Tidyman symbool werd in de 1950s in de US ontwikkeld. In de UK werd het in 1969 geïntroduceerd. Het wordt tegenwoordig in heel wat landen gebruikt, maar het is nergens verplicht. Er bestaan diverse variaties op dit symbool, zoals bijvoorbeeld het tidyman glas symbool.

Tidyman symbol    Tidyman glass symbol

7. Estimated sign or e-teken

Dit is naar aanleiding van een EU-richtlijn in 1976 geïntroduceerd en is nog steeds overal in gebruik in de EU.

 

 

8. UPC code

De UPC-code is in 1973 in de US geïntroduceerd en raakte in de tweede helft van de 1970s wijd in gebruik. Het wordt nu nog steeds gebruikt.
In Europese landen wordt de EAN-13 gebruikt die er veel op lijkt. Deze is in 1974 bedacht en is hard op weg de standaard voor de hele wereld te worden.
Dus een fles met een dergelijke code is zeker van na 1973.

UPC-code

9. Inhoud in US Customary units, UK imperial units of volgens het metrisch stelsel.

In zowel de US als in de UK waren voor de inhoud van een fles stelsels in gebruik die afweken van het in Europa meer gebruikelijke metrische stelsel. Tegen het eind van zeventiger jaren begon men in de US en de UK over te stappen naar dit metrische systeem.
In de US kostte deze overgang ruwweg twee jaar, zodat vanaf 1981 in de US de inhoud op elke fles vermeld werd in liters, centiliters of milliliters. Gedurende de overgangsfase kon men flessen tegenkomen die hun inhoud overeenkomstig het oude stelsel hadden vermeld, overeenkomstig het nieuwe stelsel, of beide tegelijk. Maar ook jaren later  gebeurde het nog redelijk frequent dat beide stelsels naast elkaar op de fles werden gebruikt.

24 fl.oz. and 68.2cl are stated next to eachother in the lower right corner of the label

In de UK nam de overgang heel wat meer tijd in beslag. Pas na 1995 werd het metrische systeem namelijk echt verplicht gesteld. Toch moet wel worden vermeld dat de meeste goederen rond 1980 al voldeden aan de wens om het metrische stelsel te gebruiken. Maar dus niet alle goederen en wat alcoholische dranken betreft weet ik niet precies hoe het gesteld was tussen 1980 en 1995.

Andere landen, Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika, hadden de overgang in 1980 al afgerond.

10. Standard drinks

In de tachtiger jaren werd het begrip ‘standard drinks’ bedacht. Dus als dit op een fles staat afgedrukt dan is deze zeker van na 1980.

28 UK units alongside some other pictograms

11. Cotisation symbool

Het symbool van het Franse Cotisation Securité Sociale is tussen 1984 en 2000 in gebruik geweest.

 

 

12. Governmental warning

Vanaf 1989 is het verplicht in de US om de zgn ‘governmental warning’ op flessen te vermelden. Op deze zin zijn geen variaties toegestaan.

13. Green point symbool

In 1990 in Duitsland bedacht. Een fles die dit symbool draagt is dus van ná 1990. Dit ‘green point’ symbool, dat ook wel ‘green dot’ wordt genoemd, hoeft niet per se groen te zijn. Het pictogram stelt twee ineengedraaide pijlen voor.

14. Recycling symbool

Het recycle symbool komt uit 1970, waar het voor World Earth Day bedacht werd. Maar het is pas sinds 1994 in gebruik op flessen alcoholische drank. Er bestaan diverse variaties op het symbool.

15. Zwangerschaps-symbool

Dit symbool wordt door producenten op vrijwillige basis gebruikt. In gebruik sinds 2006.


Reacties

Hoe oud is mijn fles — 2 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *